Po włosku prawie zawsze czyta się tak, jak się pisze: wystarczy kilka zasad, żeby przeczytać na głos każde słowo. Tutaj nauczysz się ich, słuchając: pięć samogłosek, C i G, specjalne dźwięki, podwójne spółgłoski (casa czy cassa?), akcent, pułapki dla Polaków i cztery łamańce językowe do ćwiczenia.
Naciśnij ▶, żeby usłyszeć słowo, a 🐢, żeby usłyszeć je wolniej. W ćwiczeniach ze słuchu strona losuje słowo: posłuchaj i wybierz to, które usłyszałeś. Przyciskiem 🎙 Nagraj się możesz nagrać swój głos i porównać go z wzorem: nagranie zostaje w twojej przeglądarce i nigdzie nie trafia.
Sekret włoskiego: tak jak w polskim, każda litera ma (prawie) zawsze ten sam dźwięk. Żadnych niemych liter-niespodzianek, oprócz jednej: h. Kto zna zasady z tej strony, przeczyta nawet słowa, których nigdy nie widział.
Pięć samogłosek: zawsze czyste, zawsze pełne
Włoski ma pięć samogłosek i wymawia je zawsze wyraźnie. Nie ma y, ą ani ę. Popatrz na twarze: usta robią połowę roboty.
A a
Usta szeroko otwarte, jak u lekarza: „Proszę powiedzieć aaa”.
amica
casa
banana
E e
Usta do połowy, trochę rozciągnięte: „E? Co?”
bene
sera
mele
I i
Uśmiech do zdjęcia: usta się rozciągają, jak przy „ser”.
vino
libri
bici
O o
Okrągłe usta, jak przy zdziwieniu: „O!”
sole
oro
molto
U u
Usta do przodu, jak sowa: „Uuu”.
uva
luna
tu
Ostatnią samogłoskę też słychać
Po włosku samogłoski na końcu słowa nigdy się nie połyka: pizza, Roma, gelato, notte. Często to właśnie ona mówi, czy rzecz jest jedna, czy jest ich wiele (la pizza, le pizze), albo czy słowo jest rodzaju męskiego, czy żeńskiego.
pizza
pasta
Roma
gelato
notte
Bonus dla ciekawskich: E i O mają dwa głosy
E i o mogą być otwarte albo zamknięte. Słynny przykład: la pèsca (brzoskwinia) i la pésca (wędkowanie) pisze się tak samo. Spokojnie: w Mediolanie, Rzymie i Neapolu nawet Włosi się nie zgadzają, a zrozumie cię każdy.
la pèsca: brzoskwiniala pésca: wędkowanie
C i G: twarde czy miękkie?
Włoskie c i g mają po dwa dźwięki, i żaden nie jest polskim „c”. Decyduje następna litera: przed a, o, u są twarde, przed e i i robią się miękkie.
Pisze się
Słychać
Przykłady
ca · co · cu
twardo, jak k w „kot”
casa
cosa
cuore
che · chi
twardo, jak k w „kot”
perché
chiave
ce · ci
miękko, jak cz w „czas”
cena
dieci
cia · cio · ciu
miękko, jak cz w „czas”
ciao
cioccolato
ciuffo
ga · go · gu
twardo, jak g w „góra”
gatto
gonna
gusto
ghe · ghi
twardo, jak g w „góra”
spaghetti
ghiaccio
ge · gi
miękko, jak dż w „dżem”
gelato
girasole
gia · gio · giu
miękko, jak dż w „dżem”
giallo
giorno
giugno
H to mur: postawione między c a e lub i, nie przepuszcza miękkości. Dlatego chiave i spaghetti zostają twarde. Włoskie ch to więc zawsze k, nigdy polskie „ch”.
I to niemy mostek: w ciao, giallo i giorno litera i służy tylko do zmiękczenia spółgłoski. Nie mówi się „czi-ao”, tylko ciao, jedna sylaba: „czao”.
Ćwiczenie 1 · Twarde czy miękkie?
Przeczytaj słowo i wybierz dźwięk. Po odpowiedzi usłyszysz, jak się je wymawia.
1.cena
2.chiesa
3.cuoco
4.ciao
5.gelato
6.ghiaccio
7.gonna
8.giorno
9.anche
10.dieci
11.spaghetti
12.arancia
Specjalne dźwięki
Siedem grup liter, które warto znać. Posłuchaj słów i powtórz je na głos.
gn jak w gnocchi
To twoje ń! Spagna = „Spania”, bagno = „bańo”. G nie słychać.
gnocchi
bagno
lasagne
Spagna
gli jak w aglio
Miękkie l, jak w „liść” wymówionym bardzo miękko: środek języka dotyka podniebienia. Aglio = „alio”, figlio = „filio”. G nie słychać.
aglio
figlio
famiglia
moglie
sc jak w sciarpa
Przed e i i to sz: scena = „szena”, pesce = „pesze”. Przed a, o, u i z h to „sk”: scuola, schiena.
sciarpa
pesce
scena
scuola
schiena
z jak w pizza i zebra
Włoskie z to twoje c albo dz: pizza = „pica”, grazie = „gracje”, zebra = „dzebra”, zero = „dzero”. Nigdy polskie „z”. Jeśli pomylisz te dwa dźwięki, nikt nie zauważy: to zależy od regionu.
pizza
grazie
zebra
zero
s jak w sole i rosa
Na początku słowa to polskie s: sole, sale. Między samogłoskami na północy Włoch brzmi jak z: rosa = „roza”, casa = „kaza”.
sole
sale
rosa
casa
r jak w rana
To umiesz! To samo r co po polsku: pojedyncze r to jedno uderzenie języka (caro), podwójne rr to dłuższa wibracja (carro).
rana
Roma
caro
carro
h: nieśmiała litera
Nie ma żadnego dźwięku, w przeciwieństwie do polskiego h. Ho, hai, ha, hanno czyta się „o”, „aj”, „a”, „anno”. Służy tylko do rozróżniania pisanych słów i do utwardzania c i g.
ho
hai
ha
hanno
Podwójne spółgłoski: skok kota
Podwójną spółgłoskę nie tylko pisze się dwa razy: wymawia się ją dłużej. Pomyśl o kocie przed skokiem: na chwilę się zatrzymuje, przygotowuje… i skacze. W cassa głos zatrzymuje się na s, zanim pójdzie dalej; w casa nie.
Jak to zrobić: znasz to z polskiego! „Anna”, „lekki”, „wanna”: tak samo brzmi włoskie nonno. Przy tt, pp, cc usta się zamykają i chwilę czekają (tutto, pappa). Przy ss, ll, nn, mm, rr dźwięk się wydłuża (cassa, palla, nonno). A samogłoska przed podwójną spółgłoską robi się krótsza.
Jedna litera zmienia wszystko
casa – dom≠cassa – kasa
nono – dziewiąty≠nonno – dziadek
pala – łopata≠palla – piłka
sete – pragnienie≠sette – siedem
caro – drogi≠carro – wóz
capello – jeden włos≠cappello – kapelusz
pena – litość≠penna – pióro
sono – jestem≠sonno – senność
casa
cassa
Uwaga na noworoczne życzenia: w sylwestra mówi się Buon anno! (szczęśliwego Nowego Roku), z dwoma n. Z jednym n życzysz szczęścia… części ciała, o której nie mówi się przy stole. Włosi się śmieją, ale ty: przeciągnij to n!
Buon anno!
Ćwiczenie 2 · Posłuchaj i wybierz
Naciśnij ▶, posłuchaj i wybierz słowo, które usłyszałeś. Przyciskiem „Nowa runda” strona wylosuje inne słowa.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
Akcent: gdzie uderza głos
Dobra wiadomość: jak po polsku, akcent pada zwykle na przedostatnią sylabę. Ale nie zawsze: czasem na ostatnią, czasem na trzecią od końca. Kreskę pisze się tylko wtedy, gdy akcent pada na ostatnią samogłoskę.
Na przedostatniej sylabie: prawie wszystkie słowa
casa
amico
ragazza
parlare
Na ostatniej: pisze się akcent
città
caffè
perché
papà
Na trzeciej od końca: niewiele słów, ale częstych
telefono
macchina
sabato
zucchero
Jeden akcent, dwa słowa
Te same litery, inny akcent: l’àncora to kotwica statku, ancóra znaczy „jeszcze, znowu”. I nie nazywaj taty, papà, „il papa”: papież mieszka w Watykanie!
Mistrz:càpito (trafiam gdzieś przypadkiem), capìto (zrozumiano: hai capito?) i capitò (zdarzyło się). Trzy słowa, te same litery.
Hai capito?
Capitò tutto in un giorno.
Ćwiczenie 3 · Dotknij akcentowanej sylaby
Posłuchaj słowa i dotknij sylaby, na którą pada akcent.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Pułapki dla Polaków
Każdy język potyka się w innym miejscu. Oto pięć nawyków, które po włosku zdradzają polski akcent, i jak je poprawić.
Dobra wiadomość: masz przewagę. Akcent zwykle na przedostatniej, r, podwójne spółgłoski, ń (gn), cz (ci), sz (sci) i dż (gi) już znasz. A vino to po prostu „wino”!
C i ch nie są polskie
Włoskie ci, ce to „czi”, „cze”: ciao = „czao”, cena = „czena”. A ch to zawsze k: chi = „ki”, nigdy „chi”.
ciao
cena
chi
Ci to nie ć
Polskie „ci” jest miękkie jak w „ciasto”; włoskie ci jest twardsze, jak „czy” w „czyste”, tylko z i: cinema = „czinema”, dieci = „dieczi”.
cinema
dieci
cibo
H milczy
Polskie h słychać, włoskiego nie ma wcale: hotel = „otel”, ho fame = „o fame” (jestem głodny).
hotel
ho fame
hanno ragione
Akcent nie zawsze na przedostatniej
Słowa z kreską mają akcent na końcu: città = „czit-TA”, perché. A niektóre na trzeciej sylabie od końca: telefono = „teLEfono”, nie „teleFOno”.
città
perché
telefono
Bez samogłosek nosowych
Włoskie e i o przed n i m nie stają się „ę” ani „ą”: tempo = „tem-po”, con = „kon”, a n słychać wyraźnie.
tempo
con
mondo
Ćwiczenie 4 · Podchwytliwe pary
Pięć par z c / ch i sc / sch, pięć z pojedynczą i podwójną spółgłoską. Posłuchaj i wybierz.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Łamańce językowe: siłownia dla ust
Gli scioglilingua to zdania wymyślone specjalnie po to, żeby się na nich potknąć, jak polskie „W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie”. Włosi mówią je dzieciom i wszyscy się śmieją. Posłuchaj, powtórz powoli, a potem coraz szybciej. Nagraj się i porównaj!
Trentatré trentini entrarono a Trento, tutti e trentatré trotterellando.
„Trzydziestu trzech mieszkańców Trydentu weszło do Trydentu, wszyscy trzydziestu trzech truchtem.” Ćwiczy r i podwójne t: seria tr.
Apelle, figlio di Apollo, fece una palla di pelle di pollo.
„Apelles, syn Apolla, zrobił piłkę ze skóry kurczaka.” Ćwiczy podwójne spółgłoski (palla, pelle, pollo) i dźwięk gli.
Il cuoco cuoce in cucina e dice che la cuoca giace e tace perché sua cugina non cucina.
„Kucharz gotuje w kuchni i mówi, że kucharka leży i milczy, bo jej kuzynka nie gotuje.” Ćwiczy twarde i miękkie c: cuoco, cuoce, cucina, giace.
Sereno è, sereno sarà, se non sarà sereno, si rasserenerà.
„Pogodnie jest, pogodnie będzie, a jeśli pogodnie nie będzie, to się wypogodzi.” Ćwiczy s i r: sereno, rasserenerà.
Wyzwanie: czy dasz radę powiedzieć pierwszy trzy razy z rzędu, szybko i bez błędu? Większości Włochów się to nie udaje.
Twój wynik
Ćwiczenia ze słuchu mają razem 44 odpowiedzi. Powtarzaj je, kiedy chcesz: słowa zmieniają się w każdej rundzie.
